Jaksa Gryfita z Miechowa

Rycerz Jaksa Gryfita z Miechowa to jedna z bardziej zagadkowych postaci polskiego średniowiecza. Najprawdopodobniej wywodził się z możnowładczego rodu Gryfitów, którego mógł być protoplastą. Część historyków utożsamia go ze słowiańskim księciem Jaksą z Kopanicy – władcą słowiańskiego państewka leżącego na terenie dzisiejszego Berlina. Jaksa z Kopanicy był bowiem mężem Agapii – córki Piotra Włostowica, z którym Jaksa z Miechowa sporo współpracował – i w 1157 r. po klęsce w walce z margrabią Albrechtem Niedźwiedziem schronił się w Polsce. Jaksa Gryfita na przełomie lat 50' i 60' XII w. zamieszkał w Krakowie, a w 1162 r. wyruszył na krucjatę do Ziemii Świętej. Wyruszając na wyprawę ufundował klasztor norbertanek na Zwierzyńcu i podarował zakonnicom olbrzymią łąkę na Półwsiu Zwierzynieckim – pozostałością po niej są obecnie Krakowskie Błonia. Podczas wyprawy poznał kanonika Marcina Gala, który przyjechał z nim do Polski i został pierwszym opatem ufundowanego przez Jaksę klasztoru Bożogrobców w Miechowie. Gryfita brał też udział w rozgrywkach politycznych – był obecny na zjeździe w Łęczycy w 1161 r., a kilka lat później współpracował ze Świętosłąwem Włostowicem (synem zamordowanego przez Władysława Wygnańca Piotra) w spisku przeciw księciu Bolesławowi Kędzierzawemu.