Wojny Polski z Turcją w XVII wieku

W XVII wieku istotnym rywalem Polaków byli Turkowie. Imperium Osmańskie rozkwitało i rozpoczęło ekspansję w Europie. Zależni od niego Tatarzy najeżdżali Polskę, natomiast Kozacy organizowali wyprawy na Turcję. Magnaci polscy z kolei wyprawiali się na Mołdawię, strefę tureckich wpływów. Zygmunt III Waza wspierał także Habsburgów w walce z Turkami.
W 1620 roku Polacy przegrali pod Cecorą, a śmierć poniósł hetman Żółkiewski. Udało się jednak zwyciężyć w Chocimiu i tam też nastąpił pokój. W 1672 roku Turcja zaatakowała Kamieniec Podolski, Lwów oraz Zamość. Na mocy rozejmu w Buczaczu Polska utraciła Podole i Ukrainę. W 1673 roku Jan III Sobieski zwyciężył pod Chocimiem, a rok później został królem. Turcy jednak znów zaatakowali. W 1683 roku Sobieski pokonał turecką armię pod Wiedniem, a w 1699 roku zawarto pokój w Karłowicach, na mocy którego Polska odzyskała Podole wraz z Kamieńcem Podolskim oraz prawobrzeżną Ukrainę.
Dzięki Polakom udało się zatrzymać inwazję turecką na Europę, która mogła być naprawdę tragiczna w skutkach. Polska zaczęła nazywać się Mesjaszem Narodów i przedmurzem chrześcijaństwa. Niestety nastąpił spory upadek gospodarczy, Polska była zniszczona, wyludniona i bardzo osłabiona.

Wojny Polaków z Kozakami

Utrapieniem Polaków pod koniec XVI i w XVII wieku byli także Kozacy. Kozakami nazywano ludność, która mieszkała nad Dnieprem, na Zaporożu i stanowili ją przede wszystkim chłopi, przestępcy oraz zubożała szlachta i mieszczanie.
W 1591 roku wybuchło powstanie Kosińskiego. Oczekiwano zwiększenia rejestru i zapłacenia żołdu. Po dwóch latach zostało jednak stłumione. Natomiast w 1594 roku wybuchło powstanie Nalewajki, który oczekiwał zniesienia magnackich przywilejów. Ono również zostało spacyfikowane. Największym powstaniem było jednak powstanie Bohdana Chmielnickiego, które wybuchło w 1648 roku. Uderzył on na Polskę i na dodatek uzyskał pomoc Tatarów. Oddziałom Chmielnickiego udało się na szczęście zwyciężyć pod Korsuniem oraz Żółtymi Wodami. Niestety, pod Piławcami wygrali Kozacy i nastąpiło oblężenie Zbaraża. Na mocy ugody zborowskiej został podniesiony rejestr. W 1651 roku Kozacy ponieśli druzgocącą klęskę pod Beresteczkiem, ale trzy lata później podpisali umowę z Rosjanami i wkrótce razem wkroczyli na Litwę oraz Ukrainę. Wojny z Kozakami zakończyły się pokojem w Moskwie w 1686 roku, który oznaczał, że Rosja otrzymuje wschodnią część Ukrainy z Kijowem i Zaporożem. Polska po tych walkach była znacznie osłabiona.

Wojny z Rosją w XVII wieku

W XVII wieku Polacy walczyli także z Rosjanami. Wynikało to z tego, że w Rosji panował kryzys, zwany wielką smutą. Oprócz tego zamęt siał Dymitr Samozwaniec, a Zygmunt III Waza marzył o zostaniu carem Rosji. Magnaci polscy cały czas wtrącali się w politykę wewnętrzną Rosji. Na dodatek Rosjanie popierali Kozaków, którzy nękali Polskę.
W 1610 roku hetman Żółkiewski zwyciężył pod Kłuszynem, a wkrótce Polakom udało się zająć Smoleńsk i Moskwę. Władysław Waza mógł nawet zostać carem, ale musiałby przejść na prawosławie, na co nie zgodził się jego ojciec. Zaczął się jednak rodzić rosyjski opór i w 1612 roku Polacy skapitulowali, a władzę w Rosji przejął Michał Romanow. Później Moskwę próbował ponownie przejąć Władysław Waza. Ostatecznie Władysław zrzekł się pretensji do tronu w Rosji w 1634 roku. Potem jednak wciąż trwały walki o Ukrainę. Końcowy pokój został zawarty w 1686 roku w Moskwie i nazwano go pokojem Grzymułtowskiego. Zakładał on, że Rosja otrzymuje ziemię siewierską, smoleńską, czernichowską oraz wschodnią Ukrainę z Zaporożem i Kijowem.
Do skutków wojen z Rosją należy zaliczyć także znaczny upadek gospodarczy Polski i wzrost znaczenia Rosjan na arenie politycznej. Polska była bardzo osłabiona, zniszczona i wyludniona.

Wojny Polski ze Szwecją w XVII wieku

W XVII wieku Polska walczyła z wieloma krajami, między innymi ze Szwecją. Wynikało to głównie z tego, że Zygmunt III Waza rościł sobie pewne prawa do szwedzkiego tronu, a także przyłączył do Polski północną Estonię. Szwedzi zaś chcieli utworzyć z Morza Bałtyckiego wewnętrzne jezioro i całkowicie kontrolować handel na tych terenach. Poszukiwali również nowych ziem, które miały być przeznaczone pod uprawę.
W 1605 roku Jan Karol Chodkiewicz zwyciężył pod Kircholmem, a sześć lat później nastąpił rozejm i Polska odzyskała Inflanty. Niestety, w 1625 r. Szwedom udało się zająć już całe Inflanty i zaatakowali także Prusy Królewskie. Nastąpiła blokada gdańskiego portu. W 1627 r. Polska zwyciężyła pod Oliwą, a dwa lata później Koniecpolski odniósł zwycięstwo pod Trzcianą. Pomimo rozejmów w 1655 roku nastąpił atak Karola X Gustawa na Polskę, tak zwany potop szwedzki. Szwedom udało się zająć między innymi Warszawę i Kraków. Później jednak Polakom udało się obronić Jasną Górę, zorganizowali też powstanie przeciw Szwedom i zaczęli ich wypierać z kraju. Ostatecznie w 1660 zawarto pokój w Oliwie. Polska mogła zostawić Kurlandię, ale Szwedzi uzyskali północne Inflanty. Niestety państwo było bardzo zniszczone i podupadło pod względem gospodarczym.

Polityka Zygmunta III Wazy

Zygmunt III Waza był synem króla Szwecji Jana III Wazy oraz córki Zygmunta Starego, Katarzyny Jagiellonki. Wybrano go na króla Polski w 1587 r., jednak elekcja ta była podwójna, gdyż magnaci chcieli na tronie Maksymiliana Habsburga.
Do najważniejszych działań politycznych, jeśli chodzi o sprawy wewnętrzne, zalicza się zwołanie sejmu pacyfikacyjnego w 1589 r., który jednak zakończył się bez uchwał, zwołanie sejmu inkwizycyjnego w 1592 roku oraz różne próby wzmocnienia władzy. Król chciał zreformować parlament, podnieść podatki oraz zwiększyć liczebność wojska, ale przeciw jego planom odbył się rokosz sandomierski i Zygmunt musiał skończyć z wewnętrznymi reformami. W 1596 r. miała miejsce unia brzeska, która oznaczała powstanie kościoła unickiego, który był swego rodzaju kompromisem między prawosławnymi a katolikami. W tym samym roku król przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy oraz patronował przebudowie Zamku Królewskiego w Warszawie.
Król walczył ze Szwecją, z Kozakami, Turcją oraz Rosją. Pomagał w organizowaniu słynnych dymitriad oraz w 1600 roku przyłączył do Polski Estonię. Planował nawet zostać carem Rosji, w której panowała tak zwana wielka smuta. Nie zgodził się jednak na koronację swojego syna na cara.

Powstanie kościuszkowskie

Przyczyn powstania kościuszkowskiego było wiele. Przede wszystkim jednak należy wymienić drugi rozbiór Polski, okupację rosyjską, fatalne rządy targowiczan. Poza tym działacze Sejmu Wielkiego byli prześladowani, a Rosjanie nakazali redukcję polskiego wojska. Nastąpił także znaczny upadek gospodarczy.
Powstanie kościuszkowskie wybuchło w 1794 roku i rozpoczęło się przysięgą złożoną przez Tadeusza Kościuszkę na krakowskim Rynku. Stał się on naczelnikiem powstania i miał władzę dyktatorską. W Warszawie dowódcą był Jan Kiliński, a w Wilnie Jakub Jasiński. Kosynierom udało się zwyciężyć pod Racławicami, niestety przegrali pod Szczekocinami, Maciejowicami oraz Radoszycami. Pod Maciejowicami Kościuszko dostał się do niewoli, a nowym naczelnikiem został Tomasz Wawrzecki. Niestety, powstańcy tracili wiarę w zwycięstwo, szlachta nie stosowała się do uniwersału połanieckiego, wkrótce skapitulowała Warszawa, a po klęsce pod Radoszycami powstanie ostatecznie upadło.
Skutki tego powstania były ogromne. Przede wszystkim doszło do trzeciego rozbioru i Polska utraciła niepodległość aż na 123 lata. Przywódcy powstania dostali się do niewoli, Stanisław August Poniatowski abdykował, rozpoczęła się masowa emigracja, upadek gospodarczy oraz kulturalny.

Chrzest

Na początku panowania Mieszka lub na koniec rządów jego ojca. Polanie zaczęli gwałtowną ekspansję w kierunku ujścia Odry. Przegrali jednak walkę ze słowiańskim plemieniem Wieletów. Natomiast od południa państwu Polan zaczęli zagrażać Czesi, którzy opanowali Śląsk i Wiślan. Największe niebezpieczeństwo narastało na zachodzie. W 963 r, magrabia Gero podbił część Łużyc, a kilka lat później znalazły się one w całości pod panowaniem Rzeszy. Pogańskie państwo Polan zaczęło bezpośrednio sąsiadować z chrześcijańskimi Niemcami. W Magdeburgu zostało założone arcybiskupstwo, którego celem było nawracanie Słowian. Aby nie dopuścić do przymusowej chrystianizacji, a nawet zaboru ziem, Mieszko prawdopodobnie wtedy zawarł układ uznający zwierzchnictwo cesarza oraz obowiązek płacenia trybutu. Pewne jest że książę sprzymierzył się z Czechami, którzy dotychczas byli sojusznikami Wieletów. Układ ten został przypieczętowany małżeństwem przez władcę Polan oraz córkę czeskiego księcia Bolesława Srogiego, Dobrawę. Aby stać się władcą równym chrześcijańskim książętom, Mieszko musiał przyjąć chrzest. Mieszko oraz jego najbliższe otoczenie, drużyna i możni, przyjęli chrzest w 966 r. za pośrednictwem, czeskim. Świadczą o tym przejęte słowa – ksiądz, chrzest, kazanie, kościół, pacierz, apostoł, biskup, bierzmowanie wywodzące się z języka czeskiego. Miejsce ceremonii chrztu jest nieznane.

Początki państwa Mieszka

Mieszko był pierwszym polskim władcą, którego istnienie zostało poświadczone w źródłach historycznych. Około 940 r. Polanie zbudowali sieć grodów wokół Gniezna, a następnie rozpoczęli ekspansję. Na podbitych terenach niszczyli lokalną arystokrację plemienną oraz niewielkie grody, budowali własne, o wiele potężniejsze i osadzali w nich załogi wojskowe. Podbitym osadom narzucali stałe świadczenia, które ściągali wojowie żyjący w grodach.
Grupa rządząca w państwie Polan skupiała się wokół księcia – najwyższej postaci w tej hierarchi. Dostojnicy najczęściej nie tylko dowodzili oddziałami dróżników, ale i zarządzali gospodarką grodową oraz nadzorowali ściąganie świadczeń od ludności ze związków opolnych. Monarchia przybrała charakter militarno – patrymonialny, co potwierdził w swojej relacji datowanej na początki panowania Mieszka żydowski podróżnik Ibrahim ibn Jakub.
Położenie państwa między Bałtykiem a Karpatami umożliwiało włączenie się w ówczesny handel. Przyniosło to wymierne korzyści – do Gniezna napływały cenne kruszce, dzięki którym książęta umacniali swoją potęgę. Dało to podstawy do rozwoju państwowości Polan. Warto jednak pamiętać, że państwowość ta istniała i przed panowaniem Mieszka.

Plemiona polskie

Pierwsze dokładniejsze informacje o ziemiach, które obecnie należą do Polski, pochodzą z VI w. Zawarte w notatce gockiego historyka Jordanesa, opisujące słowiańskie plemiona Wenetów żyjące nad Wisłą. Kilka wieków później anonimowy autor, zwany Geografem Bawarskim, wymienił nazwy ludów oraz zajmowanych przez nie obszarów nad Wisłą i Odrą.
Drobne plemiona Pomorzan zamieszkiwały tereny na północy, od Wolina aż po Gdańsk, oddzielone puszczami i mokradłami od reszty ziem polskich. Nad środkową Wisłą rozlokowali się Mazowszanie, a w jej górnym biegu – Lędzianie i Wiślanie. Tereny położone wzdłuż Odry, poczynając od jej źródeł, zamieszkiwali Gołęszyce, Opolanie oraz Ślężanie, a nad środkową Wartą znajdowały się siedziby Polan.
Informacje na temat początków formowania się państw na ziemiach polskich są bardzo skąpe. Dopiero w Żywocie św. Metodego z końca IX w. znajduję się wzmianka o księciu Wiślan i jego państwie, które w latach osiemdziesiątych IX w. przegrało walkę z państwem Wielkomorawskim.
Polanie mieli stosunkowo słabych sąsiadów, a tereny które zamieszkiwali otaczały gęste puszcze. W związku z tym Polanie mogli rozwinąć się gospodarczo i przygotować ekspansje. Podstawą ich gospodarki było rolnictwo wypaleniskowe. Środki na podboje sąsiednich plemion zdobywali dzięki handlu niewolnikami.

Kościół przeddzień rozbicia dzielnicowego

Na pograniczu Polski oraz Pomorza od 1107 r. trwały ciężkie walki. Ostatecznie Pomorze ugięło się pod naporem wojsk księcia. Wschodnią część Pomorza z Gdańskiem włączył on w pogranicze państwa polskiego, a Pomorze Zachodnie zhołdował pozostawiając przy władzy księcia Warcisława. Chrystianizacje pomorza Krzywousty powierzył biskupowi: Bamberg Ottonowi. Ustanowiono biskupstwa w Lubuszu, we Wrocławku oraz na Wolinie, przeniesione później do Kamienia. Bolesław natomiast ufundował klasztor Benedyktynów na Świętym Krzyżu. Bolesław w ten sposób starał się okupić swój czyn (oślepienie Zbigniewa) za pomocą fundowania budynków i pielgrzymek do świętych miejsc oraz licznych darów przekazanych na rzecz Kościoła, możnych, rycerzy i ludu. Po uporządkowaniu spraw wewnętrznych Bolesław skupił się na polityce zagranicznej – efektem jego starań było rozszerzenie państwa oraz zabezpieczenie granic.
W ostatnich latach panowania księcia Bolesława doszło do konfliktu z arcybiskupstwem magdeburskim, które rościło sobie pretensje do zwierzchnictwa nad metropolią gnieźnieńską. Spór zakończył się zwycięstwem Gniezna, być może za sprawą polskiego władcy, który w 1135 r. na zjeździe w Merserburgu złożył cesarzowi hołd lenny – prawdopodobnie z części Pomorza.

Statut Bolesława Krzywoustego

Książętom polskim więcej problemów niż sąsiedzi sprawiały spory wewnętrzne, wynikające z konfliktów dynastycznych, bądź opozycji coraz silniejszego możnowładztwa. Podobne problemy nieobce były niemal całej ówczesnej Europie, szczególnie słowiańskiej. Następstwem przyjęcia patrymonialnej koncepcji monarchii stał się rozpad państw. Istnieniu dużych organizmów państwowych nie sprzyjała też słaba administracja, która nie mogła sprostać nowym zadaniom, stawianym przed nią w miarę rozwoju społecznego.
Bolesław miał sześciu synów, aby zapobiec walkom pomiędzy nimi ustanowił statut, w którym zgodnie z prawem salickim przekazywał swoim synom poszczególne części kraju. Wprowadził dodatkowo zasadę senioratu – porządek obejmowania tronu. Miała ona należeć do najstarszego z Piastów. Natomiast wg. Zasady pryncypatu tylko princeps, miał prawo prowadzić politykę zagraniczną o obronę państwa, obsadzać najważniejsze urzędy etc. Wraz z tronem dostawał dzielnice senioralną.
Testament Krzywoustego ograniczył ambicję możnowładców, którzy już nie mogli sprawować urzędów namiestników poszczególnych dzielnic. Jasne określenie reguły obsadzenia tronu uniemożliwiało wybieranie princepsa przez możnych. Takie zasady w Polsce były już dobrze znane. Podobnie postąpił na Rusi Jarosław Mądry w 1054 r. jak i Brzetysław – książę Czech.

Bolesław Śmiały

Po śmierci Kazimierza Odnowiciela władzę po nim przejął jego syn Bolesław Śmiały. Młodszemu, Władysławowi Hermanowi przypadło w udziale jedynie Mazowsze. Bolesław z rozmachem wszedł na arenę międzynarodowej polityki, z czego wziął się jego przydomek – Śmiały. Bolesław odmówił płacenia trybutu Czechom ze śląska. Ingerował też w wewnętrzne sprawy Węgier i Rusi. Dwukrotnie oblegał Kijów podobnie jak Chrobry. Zerwał z ojcowską polityką podporządkowania się cesarzowi. Poparł natomiast cesarską opozycję w Niemczech, a w konflikcie Stolicy Apostolskiej z włądcą Niemiec Henrykiem IV stanął po stronie papieża Grzegorza VII. W rezultacie papież wyraził zgodę na przywrócenie arcybiskupstwa w Gnieźnie i powołanie biskupstwa w Płocku. W 1076 r. w obecności papieskiego legata śmiały koronował się w Gnieźnie. Pasmo sukcesów zostało przerwane w wyniku niezadowolenia ludności ponoszeniem przez nich ciężaru prowadzonych przez Bolesława działań wojennych. Nasiliła się opozycja możnych, z którą związany był Władysław Herman oraz biskup krakowski Stanisław. Król oskarżył biskupa o zdradę i w 1079 r. skazał na śmierć. Wybuchł otwarty bunt, w wyniku którego Bolesław musiał uchodzić na Węgry, gdzie w 1081 r. zginął w tajemniczych okolicznościach.

Kazimierz Odnowiciel władcą kraju

Konrad II i jego syn Henryk III zdecydowali się poprzeć polskiego księcia, gdyż niepokoił ich wzrost pozycji Czech oraz możliwość rozprzestrzenienia się buntu na serbów połabskich. W 1039 r. Kazimierz na czele 500 rycerzy niemieckich powrócił do Polski. Odzyskał Kraków, który w związku ze zniszczeniem Gniezna ustanowił grodem centralnym. Przyłączenie Mazowsza stało się możliwe dzięki zawarciu przymierza z Jarosławem Mądrym. Przypieczętowało je małżeństwo księcia z Dobroniegą. Zbroja pomoc kijowskiego księcia umożliwiła pokonanie Miecława. Kazimierz nie zdołał natomiast odzyskać Pomorza, a jego starania o wyrwanie Śląska z rąk czeskich zakończyły się połowicznym sukcesem. Polski władca na mocy sądu cesarskiego w 1054 r. na zjeździe w Kwedlinburgu odzyskał wprawdzie sporne terytorium. Kazimierz w ciągu kilku lat zdołał odbudować państwo w granicach jakie ukształtowały się za czasów jego przodków. Włożył również wiele wysiłku w wewnętrzne umocnienie państwa. Szczególną opieką otoczył Kościół, sprowadzając duchownych i zakładając nowe klasztory. Odbudował biskupstwo wrocławskie, które stało się, obok krakowskiego, centrum życia religijnego. Brak relikwii i zniszczenie Gniezna uniemożliwiły odbudowę arcybiskupstwa. Kazimierz zreformował struktury militarne państwa. Rozpoczął likwidowanie kosztownej w utrzymaniu drużyny, nadając swoim wojom ziemię. Z dochodów czerpanych z posiadłości musieli się utrzymać oraz nabyć broń. Z byłej drużyny zaczął formować się stan rycerski.

Początek odbudowy państwa polskiego

Po Mieszku II rządy objął jego jedyny syn, Kazimierz. Początki panowania były trudne. Polskę osłabiły wojny domowe. Odżyły plemienne separatyzmy. Wybuchło powstanie ludowe, które rozprzestrzeniło się w kilku dzielnicach kraju. Podziay ujawniły, że przeprowadzona chrystianizacja była niezwykle płytka. Jest to też dowód za tym, że chrzest jednego człowieka pozostawał bez wpływu na serca większości poddanych. Nowa religia sprawiła, że wyznawcy starej zostali zmuszeni do zejścia do podziemi. Dalszymi konsekwencjami kryzysu był fakt, że Mazowsze oddzieliło się i władcą tych terenów stał się Miecław. Polska jako jednolity kraj przestał istnieć, a Kazimierz w 1037 r. musiał opuścić kraj. Od teraz młody władca musiał czekać stosownej okazji do powrócenia do zniszczonego wewnętrznymi waśniami kraju. Kraju, który 12 lat wcześniej zdobywał niesamowite sukcesy. Władca Czech – Brzetysław z dynastii Przmyślidów, postanowił wziąć odwet za wcześniejsze porażki swojego kraju. W 1038 r. najechał i spustoszył Wielkopolskę. Zniszczył książęce pałace, świątynie, grody. Czesi zagrabili też relikwie św. Wojciecha oraz olbrzymie skarby nagromadzone przez polskich władców. Brzetysław przyłączył Śląsk do państwa Przemyślidów.

Kryzys państwa polskiego

Bolesław Chrobry przyjął zasadę niepodzielności korony. Na swojego następcę naznaczył Mieszka II, osuwając tym samym jego braci od władzy. Bezprym został zamknięty we włoskim klasztorze, a Ottonowi nie nadano ziemi. W 1025 r. Mieszko koronował się na króla. Odsunięcie od spadku braci było jedną z przyczyn późniejszego kryzysu.
Bolesław Chrobry zostawił Mieszkowi napięte stosunki niemal ze wszystkimi sąsiadami. Nowy władca Rzeszy, Konrad II nie mógł wybaczyć Polakom koronacji przeprowadzonej bez jego zgody. Ruś była wściekła za wyprawę na Kijów. Czesi chcieli odwetu za rządy Bolesława. Sytuacje pogarszał fakt, iż kraj był wyczerpany wojnami, a gospodarka była niedostatecznie rozwinięta.
Na początku panowania Mieszko wygnał swoich braci oraz odbył dwie wyprawy na pogranicze niemieckie docierając do rzeki Saali. Przez następnych kilka lat skutecznie odpierał najazdy czesko – niemieckie. Mieszko był bezsilny wobec jednoczesnego ataku antypolskiej koalicji utworzonej przez Niemcy, Czechy i Ruś. Cesarz zajął Łużyce i Milsko. Książe Jarosław Mądry zagarnął Grody Czerwieńskie. Wewnętrzni wrogowie Mieszka zmusili go do ucieczki z kraju i osadzili na tronie Bezpryma. Nowy władca wyrzekł się korony odsyłając ją cesarzowi.

Ustrój Republiki Rzymskiej

Najważniejszym organem władzy było Zgromadzenia Ludowe. Brali w nich udział obywatele rzymscy. Zgromadzenia dzieliły się na comitia centuriata i comitia tributa. Wybierałyone urzędników, decydowały o wojnie i pokoju, były głównym organem ustawodawczym w państwie.
Urzędy w Rzymie były z reguły kolegialne, niepłatne i o kadencji jednorocznej. U schyłku republiki wyglądało to następująco:
Konsul (2) – Imperium maius władzy wykonawczej, wojskowej i administracyjnej. Prawo do zwoływania zgromadzenia ludowego i senatu. Po złożeniu urzędu otrzymywał namiestnictwo w ważnej prowincji.
Pretor (8) – Władza sądowa, po zakończeniu kadencji otrzymywali namiestnictwo mniej ważnych prowincji.
Edyl (6) – sprawy porządkowe miasta, troska o zaopatrzenie, urządzanie igrzysk na własny koszt.
Kwestorzy (20) – Pomocnicy konsula do spraw finansowych. Pierwszy szczebel kariery senatorskiej.
Trybuni ludowi (10) – Powołani spośród plebejuszy, nietykalni, prawo weta, zwoływali zgromadzenia ludowe i stawiać na nich wnioski.
Senat (ok. 600) – Składał się z byłych i czynnych urzędników, których listę ustalali cenzorowie. Uprawnienia opiniodawcze.
Dyktator (1) – urząd o charakterze nadzwyczajnym, powołany na okres 6 miesięcy w sytuacjach kryzysowych. Posiadał nieograniczoną władzę.

Prześladowania Żydów

W średniowiecznych miastach Żydzi zazwyczaj mieszkali w gettach-specjalnie wydzielonych dzielnicach, które czasem otoczone były oddzielnymi murami i miały osobne władze. Ich odmienność kulturowa oraz religijna często budziła wrogość pozostałych mieszkańców. Żydów oskarżano o rytualne mordy, porwania dzieci, profanacje oraz doprowadzanie do klęsk żywiołowych. Nierzadko dochodziło do pogromów, czyli spontanicznych napaści tłumów na dzielnice żydowskie, połączonych z mordowaniem i rabowaniem. W okresie epidemii dżumy przerażeni i zdezorientowani ludzie szukali winnych i oskarżali Żydów o zatruwanie studni lub inne celowe rozsiewanie zarazy. Wielu z nich chwytano i za pomocą tortur zmuszano do przyznania się do winy, a następnie publicznie mordowano. Prześladowania sprawiły, że cześć Żydów z zachodniej Europu zaczęło przenosić się na wschód, głownie do Polski.

Holocaust to grecki termin oznaczający ofiarę spaloną całkowicie na ołtarzach bogów. Potocznie termin ten oznaczał całkowitą zagładę.
Noc kryształowa w nocy z 9 na 10 listopada 1938 doszło w całych Niemczech do niebywałego pogromu ludności żydowskiej
Cała akcja była spontaniczna, jednak mimo to zamordowano prawie 100 osób narodowości żydowskiej, zdemolowana domy mieszkalne, zbezczeszczono wszystkie cmentarze żydowskie, spalono lub niszczono synagogi oraz obsadzono w obozach koncentracyjnych blisko 30 tysięcy Żydów.

Upadek rycerstwa

Razem z kryzysem, który ogarnął także późnośredniowieczną Europę, w XIV w nastąpił spadek gospodarczego, politycznego oraz militarnego znaczenia rycerstwa. Zmniejszenie liczby czynszów chłopskich oraz obniżenie ich wysokości w efekcie spadku wartości pieniądza spowodowały znaczne zubożenie szlachty. Próby wymuszenia podwyżek świadczeń kończyły się niepowodzeniami, a czasem także powstaniami zbrojnymi. Upadek prestiżu rycerstwa był również spowodowany zmniejszeniem się jego roli na polach bitew. W wyniku zmian techniki wojennej w późnym średniowieczu wzrosła rola piechoty, której oddziały składały się przede wszystkim z przedstawicieli warstw plebejskich. Rycerze okazywali się bezradni wobec angielskich łuczników podczas wojny stuletniej, uzbrojonych w piki Szwajcarów w trakcie walk z Habsburgami czy tez wykorzystujących na duża skale wozy bojowe czeskich husytów. Ponadto w toczonych wojnach zaczęto masowo wykorzystywać jednostki zaciężne, złożone w większości z piechurów. Kolejnym ważnym czynnikiem mającym wpływ na zarzucenie średniowiecznego stylu walki stanowiło pojawienie się broni palnej. Dzięki wykorzystaniu tej artylerii można było miedzy innymi zdobywać potężne zamki oraz twierdze.

Armia husycka

Podczas wojen toczonych z siłami Zygmunta Luksemburskiego armia husycka zwyciężyła w większości bitew, mimo że zazwyczaj walczyła z przeważającymi siłami przeciwnika. Tajemnicą jej sukcesów było znakomite i nowatorskie wykorzystanie znanych już rodzajów broni oraz zastosowanie na masową skale najnowocześniejszego środka bojowego-broni palnej. Ta ostania zapewniała piechocie przewagę w starciach z ciężkozbrojnym rycerstwem. Na czele armii stał hetman, któremu podlegli dowódcy poszczególnych rodzajów broni: hetman wozów, hetman konnicy, hetman piechoty oraz hetman nad armatą. Szacuje się, ze sześcio-lub siedmiotysięczne wojska husyckie miały 300 wozów, 360 sztuk broni ręcznej, 36 dział mniszego i 10 większego kalibru.
Za ojca husyckiej sztuki wojennej uznaje się Jana Žižkę. Najbardziej charakterystycznym elementem taktyki jego wojsk było zastosowanie wozów bojowych, wspodziałajacych z konnicą, piechota oraz artyleria. Ustawione w szyku, tworzyły one umocnienia, spoza których husyci mogli prowadzić skuteczny ostrzał nacierających wrogów i w ten sposób rozbijać szarże konnego rycerstwa. Wewnątrz utworzonych w ten sposób twierdz stała piechota, gotowa w każdej chwili zaatakować osłabionego wroga. Kolejną cechą wyróżniająca armię husycką było bezkompromisowe postępowanie z wrogiem. Dążono do jego całkowitego zniszczenia i podczas walki nie brano jeńców.

Układ przestrzenny wsi

Lokacja na prawie niemieckim wpłynęła na powstanie nowego układu przestrzennego wsi. Wczesnośredniowieczne osady, stosunkowo niewielkie, miały układ nieregularny. Zakładano je najczęściej w pobliży rzek, jezior lub stawów. Do najpopularniejszych typów słowiańskich wsi należały wielodrożnice, okolnice i owalnice. Nowe ośrodki, zakładane w okresie kolonizacji były przede wszystkim znacznie większe. Zazwyczaj osiedlało się w nich kilkadziesiąt rodzin. Wsie te cechowała regularna, zwarta zabudowa. Domy i gospodarstwa wznoszono wokół centralnych placów, wzdłuż dróg albo strumieni. Regularne kształty miały również pola chłopskie, starannie odmierzana podczas lokacji. W XII-XIV w część dawnych wsi (owalnice i okolnice) dostosowano do nowych warunków lokacyjnych. Powstał także nowy typ układu topograficznego wsi- tzw. ulicówki.

W owalnicach zabudowania były zgrupowane wokół charakterystycznego owalnego placu.
Okolnice to nieduże wsie, w których punkt centralny stanowił wewnętrzny plac lub jezioro, a domostwa skupiały się wokół nich.
W ulicówce domy wznoszono wzdłuż drogi, po obu jej stronach. Układ pól rolnych i pastwisk uprawianych zgodnie z zasadami trójpolówki nie był związany z zabudową mieszkalną.

Ustrój feudalny

W średniowieczy powstał ustrój feudalny, organizujący funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki. Pozycja społeczna zależała od wielkości obszaru posiadanej ziemi. Najwięcej gruntów mieli monarchowie, traktujący państwa jako swoją własność. Byli oni najwyższymi seniorami. W zamian za wierność, radę oraz służbę rycerską ofiarowywali możnym poszczególne ziemie swoich królestw. Z czasem ziemie te stawały się dziedziczną własnością rodów możnowładczych. Arystokraci przekazywali wsie jako lenna swoim rycerzom-odtąd ich wasalom. Chłopki, znajdujący się na dole drabiny społecznej, pracowali na rzecz panów w zamian za dzierżawienie gospodarstw. System ten zaczął kształtować się w państwie Franków, które pod rządami dynastii Merowingów, a następnie Karolingów wyrosło na największą potęgę zachodniego świata.

Schemat ustroju:

Król —————> Książęta, biskupi, opaci, hrabiowie—————-> Niżsi duchowni, rycerze ———————–> Chłopi

W skrócie feudalizm – (śrdw. łac. feudum – prawo do rzeczy cudzej, lenno). Ustrój społeczno-polityczno-ekonomiczny opierający się na hierarchicznej zależności jednostek pomiędzy sobą, istnieniu podzielonej własności ziemi i poddaństwa chłopów.

Ikonoklazm

Licznym kryzysom politycznym, w których od VII w pogrążało się Bizancjum, towarzyszyły spory o religię i kulturę. Najgwałtowniejszy z nich dotyczył wizerunków świętych oraz oddawania im czci. Jego źródła można się dopatrywać w rozkwicie oryginalnej sztuki sakralnej- malarstwa ikon. Stały się one przedmiotami kultu religijnego. Wywołało to gwałtowny sprzeciw części teologów bizantyjskich, których poparli cesarze W państwie doszło wówczas do poważnego kryzysu. Ruch dążący do likwidacji ikon nazywano obrazoburstwem po grecku ikonoklazmem (dosłownie: 'zerwaniem z wyobrażeniami'). Konflikt utrzymywał się w VIII i IXw. Towarzyszyły mu akty wandalizmu- niszczono m. in obrazy o tematyce religijnej. Ostatecznie kult ikon został w Bizancjum zaakceptowany i do dziś pozostaje charakterystycznym elementem prawosławia.
Cesarz Leon V Armeńczyk był zdecydowanym zwolennikiem ikonoklazmu. Jego energiczne działania na rzecz likwidacji kultu obrazów religijnych doprowadziły do zawiązania spisku zwolenników ikon, w którego wyniku cesarz został obalony i zamordowany.
W chrześcijaństwie jest to określenie ruchu negującego wszelkie przedstawienia sakralne, głównie Jezusa Chrystusa.
Rola ikony w chrześcijaństwie wschodnim została utrwalona, wypracowano też kanon ikony.

Grecja i jej waarunki naturalne

Cywilizacja ta narodziła się na Pólwyspie Bałkańskim, dość szybko rozprzestrzeniła się na wyspach Morza Egejskiego i zachodnim wybrzeżu Azjii Mniejszej. W starożytnej Grecji znajdowała się otoczona górskimi pasmami Tesalia. Ta rozległa równina niemal w całości leżała w dorzeczu Penejosu Największymi krainami środkowej Grecji były równina Beocja i podzielona pasmami górskimi Attyka. Tę cześć kraju od położonego na południu półwyspu Peloponez oddziela Istm- wąski przesmyk ze starożytnymi miastami Megarą i Koryntem. Rozpościerająca sie na północy Peloponezu Achaja od zachodu sąsiadowała z Elidą, dobrze nawodnioną i obfitująca urodzajne ziemie. W głębi półwyspu znajdowała sie górzysta i lesista Arkadia, a w jego południowej części obszar organiczny dwoma potężnymi masywami górskimi zajmowała żyzna Lakonia. Między właściwym terenem Grecji, a stosunkowo wcześnie zasiedlonym przez Greków zachodnim wybrzeżem Azji Mniejszej leżą liczne wyspy Morza Egejskiego. Usytułowwane w środkowej częścii Morza Egejskiego Cyklady wraz ze Sporadami tworzą swoisty pomost między Europą, a Azją. Ważną role w dziejach cywilizacji greckiego odegrały również dwie wielkie wyspy lezące na południu- Kreta oraz Cypr

Cywilizacja Sumerów

Cywilizacja ta jest najstarsza w dziejach, a rozwinęła się w IV i III tysiącleciu p. n.e. Stworzył ją lud Sumerów, którego pochodzenie i czas przybycia do Mezopotamii nie zostały poznane. Jedyne co wiadomo to, ze Sumerownie przywędrowali ze wschodu i byli prawdopodobnie koczownikami.
Po dotarciu nad Eufrat i Tygrys, szybko opanowali to miejsce i osiedlili się tam, liczba mieszkańców zaczęła dynamicznie rosnąc. Budowano coraz to większe osady, w wokół których powstawały systemy irygacyjne; dzięki nim zapobieganiu zalewaniu budynków, powiększano tereny uprawne, nawadniając tereny odległe od rzeki.
Mimo tego rozwoju Sumerownie nigdy nie stworzyli jednego i trwałego państwa, jak wiadomo w południowej Mezopotamii ukształtowało się parę miast-państw, np Nippur czy Lagasz. Każde z nich posiadało obszar miejski, który był otoczony murami, oraz obszarów uprawnych z siecią irygacyjna.
Głownym punktem miasta stanowiła wielopoziomowa świątynia nazywana zikkuratem, wznoszona ona była w celu zapewnienia ludziom przychylności bogów, ale także pełniła role spichlerza, gdzie gromadzono zbożne. Odbywało się to wszystko pod nadzorem kapłanów, którzy dbali także o zanoszenie modłów do bóstw opiekuńczych

Legendy o powstaniu Rzymu

Początki Rzymu do dziś pozostają sporna kwestją. Obecnie istnieje kilka legend opowiadających o powstaniu Rzymu.
Pierwsza z nich, wskazuje na to, ze miasto założył Eneasz- bohater wojny trojanskiej, ktory po zdobyciu i zburzeniu Troi miał on przybyć do krainy zwanej Lacjum. Jednak wkrótce zmarł, co spowodowało długotrwałe walki o zdobycie władzy pomiędzy jego potomkami.
Wkrótce urodziła ona bliźnięta (Romulusa i Remusa) ze związku z bogiem wojny Marsem. Władca Lacjum – Amulius dowiedziawszy się o narodzinach chłopców, nakazał zabicie ich poprzez wrzucenie do rzeki Tyber. Matka nie chcąc stracić dzieci, włożyła je do wiklinowego kosza. Nie popłynął on jednak dalej z prądem rzeki, gdyż zaczepił się o gałąź. Chłopcy zostali odnalezieni przez wilczycę, która je wykarmiła i przekazała na wychowanie pastuchowi królewskiemu. Gdy chłopcy dorośli, wywiązała się między nimi walka, w wyniku której Romulus zabił swojego brata Remusa. Romulus wybudował miasto nazwane od jego imienia Roma, czyli Rzym.
Najstarsze ślady osadnictwa jakie do tej pory odnaleziono nad rzeką Tyber, datuje się między 1000, a 800 rokiem p. n.e. Rzym, prawdopodobnie powstał w 753 roku p. n.e. Rzym założył Romulus dnia 21 kwietnia 753 p. n.e. i został jego pierwszym królem. Od tej daty liczona była historia miasta – „Ab urbe condita” lub A. U.C. („od założenia miasta”).